Giảng viên Phạm Thị Song Hạnh trong tiết dạy môn kinh tế đối ngoại tại lớp 43D Trường ĐH Ngoại thương Hà Nội - Ảnh: T.T.D.

Đó là những phẩm chất quan trọng của nghề giáo, ở mọi thời, với mọi người. Song gìn giữ được những phẩm chất tốt đẹp đó luôn là điều ưu tư của các nhà giáo và cả xã hội. Nhân kỷ niệm Ngày nhà giáo Việt Nam 20-11, Tuổi Trẻ gặp gỡ hai nhà giáo ở hai thế hệ nhưng có cùng tâm tư về một điều trăn trở: làm gì để tinh thần tôn sư trọng đạo luôn được gìn giữ và phát huy?

Giảng viên trẻ Phạm Thị Song Hạnh: nghề giáo càng cần có lòng tự trọng!

Tre trung, năng động và tự tin, Phạm Thị Song Hạnh - phó chủ nhiệm khoa kinh tế ngoại thương Trường ĐH Ngoại thương Hà Nội - cho biết thế hệ giảng viên trẻ của cô sẵn sàng đón nhận trọng trách đưa các trường ĐH VN bước vào giai đoạn hội nhập.

* Tốt nghiệp Trường ĐH Ngoại thương loại giỏi có thể rất dễ dàng để tìm được những công việc được trả lương rất cao, có cơ hội thăng tiến trong các doanh nghiệp nước ngoài. Vậy tại sao Hạnh lại lựa chọn con đường trở thành một giảng viên?

- Nếu ai coi nghề giáo là nghề để làm giàu sẽ dễ sa ngã. Nếu chỉ nghĩ đến chuyện kiếm tiền thì sẽ nghĩ đến việc biến giáo dục thành một hoạt động mua bán. Lúc đó sẽ không hoàn toàn tâm huyết để làm nghề. Phần thưởng do nghề giáo mang lại không phải là tiền. Nếu chỉ là tiền, nghĩ đến việc làm sao kiếm được nhiều tiền, theo tôi, đừng nên làm nhà giáo.

Trước khi tốt nghiệp, tôi đã đi làm ở cơ quan nước ngoài. Lương cao, môi trường làm việc tốt... Nhưng rồi tôi nghĩ mình chưa tìm được đúng công việc mà mình thật sự yêu thích, có thể toàn tâm toàn ý, hết lòng vì nó. Sau sáu tháng, tôi cảm thấy mình cần phải có sự chọn lựa. Tôi đã quyết định ở lại Trường ĐH Ngoại thương làm giảng viên.

* Được bổ nhiệm làm cán bộ quản lý khi còn rất trẻ, lại “quản” cả những người đã từng làm thầy mình, chắc hẳn làm việc cũng không dễ?

- Làm tốt công tác quản lý thật khó. Về chuyên môn, là một giảng viên trẻ, muốn đứng trên bục giảng, muốn chứng minh là mình trẻ về tuổi đời nhưng không trẻ về kiến thức thì vất vả hơn nhiều. Trong lứa ở lại trường năm đó, tôi là giảng viên được đứng lớp sớm nhất, chỉ sau sáu tháng làm việc ở trường.

Làm giảng viên ở khoa tôi đòi hỏi giảng viên có nhiều kinh nghiệm thực tế, đã từng trải va vấp trong công việc kinh doanh. Chỉ là sinh viên mới ra trường, thiếu tất cả những cái đó. Muốn khẳng định được mình chỉ có cách phải chủ động tìm kiếm cơ hội học hỏi, nắm được những gì mình còn thiếu trong thời gian ngắn nhất.

* Nhiều bạn trẻ đi du học nhưng không trở về nước làm việc. Còn Hạnh đã trở về sau khi học thạc sĩ, có phải chỉ vì đi học bằng học bổng nhà nước nên bắt buộc phải về?

- Có rất nhiều người đi học nhưng không trở về. Tôi là lứa đầu tiên được cử đi đào tạo bằng ngân sách nhà nước và cũng là lứa đầu tiên trở về nước làm việc. Đến bây giờ nhìn lại, tôi vẫn thấy những kiến thức, kinh nghiệm của mình mang về VN đã được sử dụng có ích hơn.

Nói đến việc về nước làm việc, tôi tự thấy mình có thuận lợi là may mắn về đúng vào thời điểm xu thế đổi mới trong giáo dục ĐH ngày càng mạnh mẽ ở Trường ĐH Ngoại thương. Tôi nghĩ nếu những bạn khi đi du học còn e ngại chưa muốn về vì sợ ở VN thiếu điều kiện thì cũng nên suy nghĩ lại.

* Hạnh tự thấy thế hệ giảng viên trẻ của mình có gì khác với các thầy đi trước? Đòi hỏi đối với người thầy của thời “hội nhập” có gì khác so với trước đây không?

- Đứng trước yêu cầu mới trong đào tạo ĐH, đổi mới cách giảng dạy là một yêu cầu cấp thiết đối với tất cả những ai đứng trên bục giảng, không phân biệt thế hệ, tuổi tác. Đối với thế hệ trẻ như chúng tôi, việc tiếp cận cái mới có vẻ thuận hơn vì bản thân chúng tôi đã từng trải qua ít nhiều việc học theo phương pháp truyền thụ kiến thức một chiều nên thấy được nhược điểm, vì thế chúng tôi sẵn sàng trở thành những hạt nhân để tìm tòi phương pháp giảng dạy mới gắn với thực tiễn, hiệu quả hơn, hiện đại hơn.

Đối với người thầy trong giai đoạn hiện nay, có lẽ song song với yêu cầu về đạo đức là đòi hỏi rất cao về tri thức. SV ngày nay được tiếp cận với nhiều nguồn thông tin khiến người thầy phải có tri thức phong phú, không ngừng cập nhật, có năng lực hướng dẫn SV học tập...

VN đã gia nhập WTO, thị trường lao động sẽ có những đòi hỏi mới cao hơn đối với nhà trường. Yêu cầu của thị trường lao động đòi hỏi nhà trường phải thay đổi cách đào tạo và đội ngũ giảng viên chính là những người tạo ra sự thay đổi đó. Với xu thế như hiện nay, một người thầy nếu tự bằng lòng sẽ lạc hậu đối với SV, sẽ bị phản ứng ngay, bị đào thải hoặc ít nhất cũng phải cảm thấy xấu hổ khi đứng trên bục giảng.

* Hiện nay đạo đức người thầy là vấn đề được xã hội quan tâm hơn, Hạnh nghĩ sao?

- Tiêu cực hay những biểu hiện khác về đạo đức còn là căn bệnh xã hội, nhà trường cũng không thể miễn dịch hoàn toàn. Chính SV là những người giám sát chính xác nhất năng lực, đạo đức của mỗi giảng viên. Có phải SV nào cũng dám đến chạy điểm đâu.

Nếu ngay từ khi bắt đầu lên lớp, giảng viên đã tỏ rõ thái độ kiên quyết đối với những tiêu cực, SV sẽ không dám. Tiêu cực trên giảng đường sẽ giảm nếu giảng viên kiên quyết và mẫu mực. Bên cạnh yêu cầu khắt khe của cuộc sống, bản thân người thầy cần có lòng tự trọng. Để làm một công dân tốt đã cần có lòng tự trọng. Làm nghề giáo lại càng cần hơn.

THANH HÀ thực hiện ............................................................

GS-TS Dương Thiệu Tống:

không giàu vật chất, nhưng giàu tinh thần, tình cảm

GS Dương Thiệu Tống: “Tôi không giàu vật chất nhưng giàu tinh thần” - Ảnh: H.Hg.

82 năm tuổi đời, 61 năm tuổi nghề, GS-TS Dương Thiệu Tống vẫn tiếp tục miệt mài với sự nghiệp giáo dục nước nhà. Trò chuyện với phóng viên Tuổi Trẻ khi vừa trải qua cơn bạo bệnh, câu chuyện đầu tiên của người thầy nhiệt tâm này là niềm hạnh phúc vô biên của ông giáo nghèo.

Có lần GS đã nói: “Học trò đã mang lại niềm hạnh phúc lớn cho cuộc đời người thầy”? lần - Đúng vậy đấy! Học trò tôi bây giờ có người 60 tuổi, người 70 tuổi, cũng mắt mờ chân run nhưng từ khi tôi bị bệnh đến nay cứ vài ngày lại có học trò đến thăm. Có học trò phải dò từng bậc cầu thang một để lên thăm tôi. Lần sinh nhật tôi gần đây nghe nói có học trò đến chúc mừng, ngồi trên giường nhìn ra phía cầu thang thấy mái tóc bạc phơ nhô lên trước, rồi dáng người khệ nệ bưng bánh kem lên sau, tôi xúc động và hạnh phúc vô cùng.

Ai cũng biết cái bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính của tôi tốn tiền vô cùng. Mỗi lần lên cơn kịch phát mất cả triệu đồng tiền thuốc mỗi ngày. Một anh dược sĩ (vốn là học trò Trường Quốc học Huế của tôi ngày xưa) đang sống tại Mỹ đợt vừa rồi về thăm quê, nghe thầy bệnh đến thăm thầy. Anh ấy xem rất kỹ đơn thuốc của tôi và từ đó đến nay, cứ mỗi tháng lại gửi cho tôi một thùng thuốc. Tôi viết thư bảo anh ấy đừng gửi nữa hoặc để tôi gửi tiền nhưng anh ấy không đồng ý.

* hỏi GS một câu hỏi hơi riêng tư: ngày xưa đi dạy lương của GS có đủ sống không?

- Lương dạy học vừa đủ cho tôi có một cuộc sống bình thường, nuôi năm đứa con ăn học thành tài. Chứ với mức lương giáo viên và các khoản tiền trường như bây giờ chắc con tôi thất học hết (cười). Tôi thì không giàu vật chất nhưng giàu tình cảm, giàu tinh thần.

Tôi hài lòng vì được sống trên đất nước VN, được đóng góp cho nền giáo dục VN, được nói lên điều mình suy nghĩ và mong ước. Cuộc đời tôi có rất nhiều sai lầm nhưng cái đúng nhất của tôi là ở lại với đất nước này.

Ngay từ khi xin được học bổng của các chính phủ nước ngoài, tôi đã xác định: mình học cho ai? Tôi học cho cha mẹ tôi, ông bà tôi vì ngày xưa cha mẹ tôi thường răn dạy “ráng học đi con, sau này giúp gia đình”. Ai cần tôi học? Đất nước này cần tôi học chứ nước ngoài họ đâu cần tôi học!

* GS, có ý kiến cho rằng lối sống công nghiệp, hiện đại đã làm cho tinh thần tôn sư trọng đạo của giới trẻ ngày nay có phần phai nhạt so với các thế hệ học trò thời xưa. GS nghĩ như thế nào?

- n sư trọng đạo”trở thành đức tính truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta từ ngàn xưa đến nay. Nhưng dĩ nhiên “sư”như thế nào thì mới được “tôn”. Theo tôi, thầy giáo cần hội đủ ba yếu tố: có cuộc sống trong sạch, tinh thần bất vụ lợi và có lòng yêu nghề mến trẻ.

Tôi đã từng du học tại nhiều nước hiện đại trên thế giới như Anh, Mỹ, Pháp... Họ rất văn minh, nhịp sống của họ cũng hối hả, cũng công nghiệp nhưng tình cảm tôn trọng người thầy, yêu quí nhà trường vẫn rất mạnh mẽ. Muốn học sinh kính trọng, bản thân thầy phải gương mẫu, phải trung thực trước đã.

Cuộc sống giáo viên quá khó khăn cũng là một trong những nguyên nhân của tình trạng không hay trong ngành giáo dục- đây là trách nhiệm của những nhà quản lý. Trước hết, xã hội phải lo cho người thầy giáo có một cuộc sống đầy đủ để họ yên tâm với nghề. Nghề giáo vốn là nghề thanh bạch, bản chất người thầy giáo vốn giản dị. Điều này trong sách vở sư phạm ngày xưa đã nói rất nhiều.

* 61 năm gắn bó với ngành giáo dục VN, GS mong mỏi điều gì?

- Tôi đã sống và trải nghiệm qua các thời kỳ khác nhau, các cơ chế quản lý khác nhau của nền giáo dục VN. Giáo dục VN có phát triển đấy nhưng vẫn còn quá chậm so với thế giới.

Điều mong ước lớn nhất của tôi hiện nay là người VN, giới trí thức VN nói chung và những cán bộ - giáo viên ngành giáo dục nói riêng hãy đoàn kết, hợp tác với nhau để giải quyết rốt ráo những bất cập, bài trừ tiêu cực, bệnh thành tích, đưa nền giáo dục nước nhà phát triển vững và mạnh.

HOÀNG HƯƠNG thực hiện